۲ مطلب با کلمه‌ی کلیدی «عقل دائویی» ثبت شده است

عقل آسمان و زمین

عقل آسمان و زمین (تیِن‌دی شین 天地心؛ عقل کیهانی) عقلی یک‌سویه نتواند بود، چه به سوی زمین چه به سوی آسمان، چه به سوی یین چه به سوی یانگ، چه به سوی صورت‌ها چه به سوی تُهیگی، چه به سوی هستی چه به سوی نیستی. این عقل به هیچ سویی نمی‌گراید و معاً با هر دوی این وجوه یکی است. پس عقلِ آسمان و زمین نه عقلِ موذی (وان‌شین 頑心) است و نه عقل پوینده (دُنگ‌شین 動心) و نه عقل پاینده (جینگ‌شین 靜心) و نه عقلی که در معبد درون مقام دارد (心住中宮). در عقلِ آسمان و زمین، پویندگی و پایندگی و همه دوگانگی‌ها یکی است. پس عقلِ آسمان و زمین در حقیقت عقلِ دائویی (دائوشین 道心) است. از نظرگاهی ذاتی آن را «عقل آسمان و زمین» گویند و از نظرگاهی کارکردی آن را «عقل دائویی» نامند. این دو حقیقتی یگانه است با دو نام متفاوت.

- تلخیص گفتاری از لیو ئی‌مینگ (از کتاب رفع ابهام از کلمات تمثیلی 象言破疑).

۱۲ شهریور ۹۸ ، ۱۲:۲۴ ۰ نظر

خرد بشری و خردی دائویی

یِوی بزرگ (دایِو 大禹) گفت:
خِردِ بشری خطرآفرین است،
خردِ دائویی لطیف، ذاتی و متوحِّد است،
مرکز [ِوجود] را با آن به دست می‌توان آورد.

- شُّوجینگ (書經؛ دفتر اسناد تاریخی)، 1.3.13

توضیح دربارۀ خردِ بشری و خردِ دائویی

خردِ بشری (ژِن‌شین 人心) عقلِ استدلالی است که در متون دائویی اشاره بدان از جهت انذار راهزنی‌های این مرتبۀ تعقلی است برای سالکان، چرا که نظر به خصیصۀ برون‌گرایِ آن، در بند تبدّلات ده‌هزار موجود (یعنی همه موجودات عالم) است. این مرتبۀ تعقلی را همچنین به‌رمز میمون استدلال‌گر و اسب عاقبت‌اندیش گفته‌اند. بنابه آموزه‌های دائویی اگر این میمون مهار نشود و اگر این اسب رام نگردد، به روان (شِّن 神) آسیب توانند زد. خلاصه آنکه برای آزادی روان و بازگشت آن به تُهی (شِو 虛)، به سکوتِ عقلِ موذی (وان‌شین 頑心) نیاز است.
امّا خردِ دائویی (دائوشین 道心) را در سنت کیمیای درون (نِی‌دان 內丹) گفته‌اند «آسمان درونی»: قوۀ تعقلی که در وجود آدمی استوا دارد و سالک دائویی، به‌توسط آن، دِه (德 راستی) تواند داشت به سوی دائو (道 حقیقة الحقائق). خردِ دائویی قبله‌نمای روان (شِّن 神) است، دِه جهت استقبال است و قبلۀ آن وُوجی (無極؛ غایت نیستی) است.

۱۲ شهریور ۹۸ ، ۱۲:۱۹ ۰ نظر